04/20/2018 - جمعه 31 فروردين 1397
جستجو

سازمان فضایی منطقه

آنچه كه در بررسي سازمان فضایی منطقه 18 مورد مطالعه و بررسي می­شود، در واقع بیانگر سيستم فضایی/فعاليتي این منطقه است. سيستم فضایی/ فعاليتي دربردارنده­ ي سيستم كالبدي زمين / فضا و فعاليت­هاي انساني مي­باشد. در يك نگاه سيستمي به شهر و فضاهای شهری، مي­توان آن­را متشكل از فعاليت­هاي انساني دانست كه به وسيله­ ي جريانات مردم، كالا، انرژي و اطلاعات به يكديگر متصل شده ­اند و در يك چارچوب كالبدي قرار دارند. تجلي كالبدي فعاليت ها به شكل­ گيري كاربري­ هاي متعددي منجر مي گردد كه اين كاربري ها در يك ديد كلي و برتر، در قالب محورها، كانون­ها و عرصه­ ها قابل بررسي ­اند. به عبارت ديگر عرصه­ها مظروف فعاليت ها و خدمات مرتبط با آنها بشمار مي­ آيند، محورها به عنوان مجراها و محل انتقال مواد و در مواردي بعنوان لبه و كانون­ها بطور عمده محل برخورد فعاليت­ها محسوب مي­شوند. در حقيقت مجموع اين سه عامل نظام و ساختار فضايي را تشكيل مي­دهند. ساختار فضايي منطقه 18 با انتقال فعاليت­هاي صنعتي به منطقه و شكل گيري عرصه هاي سكونت و فعاليت و محورهاي ارتباطي به منظور نفوذ به عرصه ها شكل گرفت. اين ساختار با توجه به الگوهاي رفتاري موجود واجد ويژگي ها و خصوصيات متفاوتي است. لذا به منظور شناخت آن، ابتدا ساختار موجود به تفكيك هر يك از سه عامل محور، كانون و عرصه در نواحی مورد نظر بررسي مي­گردد.
ساختار فضايي موجود منطقه 18 با وجود محورهاي ارتباطي آزادگان و شرياني درجه يك آيت الله سعيدي و فتح تعريف مي شود و با استقرار عرصه­هاي كلاني همچون عرصه صنعتي (واقع در بخش شمالي)، عرصه تجاري (بازار آهن شادآباد) و عرصه فضاي سبز (پارك قائم) (نواحی یک و سه) برجسته و شاخص مي­گردد. محور آزاد راه آزادگان در جنوب، شرياني هاي درجه يك آيت الله سعيدي در شرق و جنوب شرق، آذري و فتح در شمال، محورهايي با عملكرد فرا منطقه ايي هستند كه جريانات خروجي و ورودي كلانشهر تهران در اين محورها روي مي دهد. در عين حال اين محورها محل ورودي و خروجي منطقه 18 نيز محسوب مي شوند.
محورهاي ارتباطي با عملكرد منطقه اي شامل شرياني هاي معلم، مدائن، الغدير و هفده شهريور و مابقي محورها بعنوان محورهاي پاره منطقه­اي مطرح مي­باشند. اين شريان ها جريانات و تبادلات موجود در درون منطقه و پاره منطقه را دريافت نموده و به محورهاي فرا­منطقه اي انتقال مي­دهند.
با تعيين بخش وسيعي از اراضي منطقه بعنوان معوض املاك در طرح هاي فرادست، بسياري از واحدهاي تجاري مربوط به فروش آهن در درون شهر تهران كه به فضاي وسيعي نياز داشتند، به اين منطقه انتقال يافتند. بنابراين عرصه وسيعي از مركز منطقه تحت پوشش بازار آهن قرار گرفت. راسته فروش آهن آلات و قطعات صنعتي در محور معلم و هفده شهريور و راسته فروشگاه هاي صنايع فلزي در محور الغدير.
ساختار فضايي منطقه 18 شهرداری در سه قالب محور، عرصه و كانون مورد بررسي قرار گرفت. ساختار فضايي موجود منطقه 18 با وجود محورهاي ارتباطي آزادراه آزادگان و شرياني درجه يك آيت الله سعيدي و فتح تعريف مي شود و با استقرار عرصه هاي كلاني همچون عرصه صنعتي (واقع در شمال منطقه)، عرصه تجاري بازارآهن شادآباد و عرصه فضاي سبز پارك قائم برجسته و شاخص مي­گردد. كانون­ها نيز بعنوان محل تلاقي محورها و عرصه­ ها واجد تمركز فعاليت­ها، رفتارهاي اجتماعي و ترافيكي ­اند (طرح تفصیلی منطقه 18، 1385).

ساختار فضایی منطقه 18 شهرداری تهران، 1385

ساختار شبکه ارتباطی منطقه

سلسله مراتب شبكه معابر منطقه 18 با توجه به نقش و عملكرد آنها در سه قالب بزرگراه و آزاد راه، شرياني درجه يك و دو و معابر جمع و پخش كننده قابل دسته بندي هستند.
الف- بزرگراه و آزادراه: بزرگراه آزادگان در بخش جنوبي و غربي منطقه واقع است. اين محور به بزرگراه فتح كه در شمال منطقه واقع شده متصل مي­گردد. در حقيقت كليه ترددها و ترافيك شهري واقع در جنوب شهر تهران در اين محورها سر ريز مي گردد. بزرگراه آيت اله سعيدي (جاده ساوه) در شرق و جنوب شرق منطقه واقع شده و به خيابان آذري متصل مي­شود. اين بزرگراه مرز منطقه 18 با مناطق 17 و 19 محسوب مي­شود.
ب- شرياني درجه يك: خيابان آذري در شمال شرق منطقه كه به بزرگراه فتح و بزرگراه آيت اله سعيدي (جاده ساوه) متصل مي­گردد و خيابان­هاي 45 متري جنوب مسيل كن و 45 متري بهاران كه در طرح تفصيلي ملاك عمل تصويب شده و در دست احداث است شبكه شرياني درجه يك منطقه را تشكيل مي­دهند.
ج- شرياني درجه دو: خيابان­هاي خليج، ابوسعيد شرقي، ابو سعيد غربي، برادران بهرامي، بلوار الغدير، بلوار مدائن، بلوار معلم، خيابان اكبر حسيني، منصور عمراني، وثوقي، 17 شهريور، بلوار ساماني پور، خيابان سپنتا، بلوار خليج فارس و ... شبكه شرياني درجه دو منطقه را تشكيل مي­دهند و عمده عبور و مرور درون منطقه از طريق اين معابر صورت مي گيرد.
د- معابر جمع و پخش كننده: بخش عمده معابر منطقه 18 را جمع و پخش كننده ها تشكيل مي­دهد كه نقش پل ارتباطي بين شرياني­ها و دسترسي­هاي محلي را ايفا مي­كند.
محورهاي ارتباطي با عملكرد منطقه اي شامل شرياني هاي معلم، مدائن، الغدير و هفده شهريور و مابقي محورها بعنوان محورهاي پاره منطقه اي مطرح مي­باشند و دسترسی بوستان قائم از طریق شریان های الغدیر و معلم براحتی امکانپذیر است. اين شريان ها جريانات و تبادلات موجود در درون منطقه و پاره منطقه را دريافت نموده و به محورهاي فرا منطقه اي انتقال مي دهند. بر اساس مقدمات ذکر شده اصول و مباني نظام حركت در سطح منطقه 18 شهرداری تهران عبارتند از:
تقويت و توسعه شبكه ارتباطي و نظام حمل و نقل با توسعه زير ساخت ها و با استفاده سيستم حمل و نقل ريلي ( مترو ) و توسعه دسترسي به ديگر مناطق شهر با نقش دروازه اي منطقه .
بر قراري دسترسي هاي مناسب براي نواحي 5 گانه در منطقه .
ايجاد دسترسي منطقي و مناسب با مناطق همجوار و بزرگراههاي موجود در پيرامون منطقه .
حفظ اولويت احداث شبكه هاي اجراء نشده موجود در طرح تفصيلي ملاك عمل كه انجام آن ضروري و از قابليت اجرايي برخوردار مي باشد .
تدقيق شبكه هاي پيشنهادي در طرح تفصيلي جديد به منظور بررسي مسائل اجرائي آن .
پيشنهاد تعريض يا احداث شكبه هاي دسترسي در سطح محلات با توجه به حقوق مكتسبه و نيازهاي دسترسي واحدهاي مسكوني با توجه به نوع كاربري و حقوق مكتسبه املاك موجود .

نقشه وضع موجود شبکه معابر منطقه 18


در طول سال های گذشته هسته هاي مسكوني به صورت پراكنده و در اطراف مراكز كارگاهي و صنعتي شكل گرفته اند و اكثر ساكنين آن را مهاجرين و كارگران كارخانجات تشكيل مي دهند. اين بافت مسكوني فاقد انسجام طرح و برنامه ريزي است و تراكم بسيار زياد دارد (تراكم خالص مسكوني 718 نفر در هکتار و سرانه زمین 92/13 متر مربع) و بسیار ریز دانه (متوسط سطح قطعات مسكوني 58/122 متر مربع) معابري كم عرض (6 متر و کمتر) دارد، به علاوه به دليل وجود خطوط راه آهن تهران - تبريز و تهران - اهواز منطقه ١٨ از مناطق مجاور جدا شده و به تبع بافت مسكوني موجود حاشيه اي و دور افتاده محسوب مي شود. عدم وجود شبكه حمل و نقل عمومي منسجم نيز دليل ديگري براي جدا شدن اين منطقه از ديگر مناطق است. كمربند سبز تهران بخش وسيعي از اراضي منطقه ١٨ (745 هکتار) را به خود اختصاص داده كه به دليل ممنوعيت ساخت و ساز در آن گسستگي خاصی در بافت مسكوني منطقه ١٨ ايجاد نموده است (طرح تفصیلی منطقه 18، 1385).

ساختار اقتصادی منطقه

بر اساس ساختار فضایی منطقه، بخش صنعتي شامل كارگاهها، صنايع و انبارهاي مرتبط با آن در قسمت شمال غربي منطقه شكل گرفته و در لبه جنوبي در جوار محور ساوه نيز كاربري هاي برون شهري مانند تعميرگاهها، انبارها و بعضًا صنايع پراكنده مستقر گرديده است. اكثر اراضي اين منطقه را در چند دهه پيش باغات و مزارع كشاورزي تشكيل مي­داده است كه با توسعه تهران به طرف غرب بخشي از اراضي مذكور تحت پوشش توسعه شهري قرار گرفته است.
بدنبال استقرار كاربريهاي فوق بخشهائي از اين منطقه مورد استفاده جهت اسكان شاغلين كارگاههاي صنعتي منطقه قرار گرفته و هسته­هاي مسكوني در اطراف مراكز اشتغال كارگاهي و صنعتي شكل گرفته است. به لحاظ ماهيت طبقاتي و نوع مشاغل ايجاد شده و خصوصيات فرهنگي و اقتصادي ساكنين كه اكثراً از مهاجرين جديد به شهر تهران تشكيل يافته؛ بافت مسكوني تشكيل شده، بدون طرح و برنامه و با تراكم بسيار زياد (تراكم خالص مسكوني ٧١٨ نفر در هكتار و سرانه زمين 13/92 متر مربع) و بسيار ريزدانه (متوسط سطح قطعات مسكوني 58/122 متر مربع) و معابر با دسترسي كم عرض تشكيل گرديده است. پس از تهيه و تصويب طرح ساماندهي تهران در سال ١٣٧٠، بي توجهي به اين طرح در سطح كلان شهر تهران و نيز منطقه ١٨ باعث گرديده كه در مركز اين منطقه و در سطحي كه براي ايجاد خدمات فرا منطقه اي در طرح ساماندهي پيش بيني شده بود؛ اقدام به احداث بازار آهن با عملكرد فرامنطقه­اي بشود كه خود يكي از مشكلات فعلي منطقه محسوب مي­گردد.
بخش وسيعي از اراضي اين منطقه (حدود ٧٤٥ هكتار) به كمربند سبز تهران اختصاص يافته كه در مجاورت محدوده ٢٥ ساله قرار گرفته است. وجود اين اراضي در محدوده قانوني منطقه و عدم تملك يا احياي كامل آن توسط شهرداري منطقه كه بعضاً ساخت و سازهايي نيز در آن صورت گرفته، از عوامل گسستگي و عدم انسجام بافت منطقه محسوب مي گردد.
اين منطقه به عنوان منطقه حاشيه­اي در برگيرنده 4/23 درصد دامداريهاي تهران، صنايعي با عملكرد فرامنطقه اي همچون شير پاستوريزه و كيان تاير، تجاري فرامنطقه اي (بازارآهن) و ... مي باشد، كه بطوركلي مي­توان گفت كارگاهها، صنايع و انبارهاي مرتبط با آن در قسمت شمال غربي منطقه، كاربريهاي برون شهري نظير تعميرگاهها، انبارها و صنايع پراكنده در لبه جنوبي مجاور محور ساوه قرار گرفته اند. بازار آهن نيز در مركز هندسي منطقه استقرار يافته است.


جمعیت و تعداد شاغلان

منطقه 18 شهرداری تهران با 364066 نفر جمعیت حدود 7/4 درصد جمعیت 7/7 میلیون نفری شهر تهران را در خود جای داده است. از این جمعیت 97314 نفر شاغل هستند. این تعداد به ترتیب 7/26 درصد جمعیت منطقه و 5 درصد از کل شاغلان شهر تهران را شامل می گردد.